پوسیدگی، خرابی و کرم‌خوردگی دندان:علت و درمان

4

پوسیدگی و کرم‌خوردگی دندان از رایج‌ترین مشکلات مربوط به سلامت دهان و دندان در دنیای امروز هستند. با وجودی که این مشکل به‌طور خاص بیشتر در بین کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مشاهده می‌گردد، اما تمام افرادی که در دهان خود دندان دارند (مثل نوزادان زیر دو سال)، ممکن است دچار پوسیدگی دندان شوند.

درصورتی‌که پوسیدگی دندان درمان نشود، بزرگ‌تر شده و لایه‌های عمیق‌تر دندان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به‌این‌ترتیب پوسیدگی می‌تواند دندان‌درد شدید، عفونت و درنهایت از دست دادن دندان را برای فرد به همراه داشته باشد. به‌هرحال، ملاقات منظم با دندان‌پزشک و عادت کردن به مسواک زدن و نخ دندان کشیدن مناسب می‌توانند بهترین حفاظت از دندان‌ها در برابر پوسیدگی و کرم‌خوردگی را برای فرد به همراه داشته باشند.

در کلینیک تخصصی ارتودنسی و دندان‌پزشکی ایده‌ال، متخصصین ما با استفاده از روش‌های درمانی مختلف همچون پر کردن دندان، عصب‌کشی، و کشیدن دندان به رفع مشکل پوسیدگی دندان افراد کمک می‌کنند.

مشاورین ما در کلینیک ارتودنسی ایده آل همواره آماده پاسخگویی به سؤالات شما هستند. در صورت تمایل می‌توانید از طریق شماره‌های ۹-۶۶۳۸۱۱۹۵-۰۲۱ و ۹-۷۷۷۳۱۰۰۷-۰۲۱ با ما تماس گرفته و اطلاعات لازم را درباره ساعات کار کلینیک، زمان حضور پزشکان و نیز انواع روش‌های درمانی قابل استفاده در این مرکز دریافت نمایید.

پوسیدگی و خرابی دندان به چه معنی است؟


پوسیدگی و کرم‌خوردگی در حقیقت نواحی دچار آسیب‌دیدگی در بخش سخت دندان‌ها هستند که باعث ایجاد منافذ یا حفره‌های ریز در دندان می‌شوند. پوسیدگی یا کرم‌خوردگی دندان درنتیجه فاکتورهای متعدد که باعث تجمع باکتری در دهان می‌شود، ایجاد می‌گردد. برای مثال مصرف زیاد تنقلات، مصرف نوشیدنی‌های حاوی شکر، و تمیز نکردن مناسب دندان‌ها همگی می‌توانند باعث ایجاد پوسیدگی در دندان‌ها شوند.

علت‌ها و دلایل پوسیدگی دندان


پوسیدگی دندان فرآیندی است که با گذشت زمان اتفاق می‌افتد. فرآیند ایجاد پوسیدگی و توسعه آن به شرح زیر می‌باشد:

  • تشکیل پلاک. دهان انسان به‌طور طبیعی محل فعالیت انواع مختلف باکتری‌ها است. بعضی از این باکتری‌ها با مصرف مواد غذایی یا نوشیدنی‌های حاوی برخی از انواع شکر در دهان زنده می‌مانند. هنگامی‌که این شکر از روی دندان‌ها به نحو مناسب تمیز نشود، باکتری‌های موجود در دهان می‌توانند به‌سرعت از آن تغذیه کرده و درنتیجه این فرآیند اسید ترشح کنند. به‌این‌ترتیب با تجمع باکتری، پلاک بر روی دندان تشکیل می‌شود. درصورتی‌که زبان خود را بر روی دندان‌ها بکشید، ممکن است بتوانید تشکیل پلاک را بر روی آن‌ها تشخیص دهید. به‌این‌ترتیب سطح دندان شما اندکی زبر است و این شرایط به‌طور خاص بیشتر در ارتباط با دندان‌های عقب دهان و بخشی از دندان که در نواحی نزدیک‌تر به لثه قرار دارد، مشاهده می‌شود. درصورتی‌که این پلاک‌ها در مراحل اولیه تشکیل از بین نروند، به‌تدریج سفت شده و پاک کردن آن‌ها از روی دندان‌ها دشوار می‌شود. با تشکیل پلاک یک محل مناسب برای تجمع و پنهان شدن باکتری‌ها در دهان ایجاد می‌گردد.
  • حمله پلاک. اسیدهای ترشح شده توسط باکتری‌های موجود در پلاک باعث می‌شود مینای سخت دندان (بخش خارجی دندان) به‌تدریج از بین برود. این فرسایش باعث ایجاد حفره‌ها یا سوراخ‌های ریز در مینای دندان می‌شود و به‌این‌ترتیب اولین مراحل ایجاد پوسیدگی در دندان‌ها آغاز می‌گردد. هنگامی‌که به مقدار کافی مینای دندان از بین برود، باکتری‌ها و اسید ناشی از فعالیت آن‌ها می‌توانند به لایه‌های بعدی دندان به نام عاج نفوذ کنند. این لایه از مینای دندان نرم‌تر است و مقاومت به نسبت کمتری در برابر اسید دارد.
  • ادامه یافتن فرآیند تخریب. با توسعه و پیشرفت پوسیدگی دندان، باکتری‌ها و اسیدها به تخریب بیشتر دندان ادامه داده و به لایه داخلی دندان به نام پالپ می‌رسند. این لایه حاوی اعصاب و رگ‌های خونی دندان می‌باشد. به‌این‌ترتیب لایه پالپ متورم شده و درنتیجه فعالیت باکتری‌ها دچار التهاب می‌شود. هنگامی‌که پوسیدگی به این سطح برسد، فرد احتمالاً با درد دندان شدید مواجه خواهد شد. بدن نیز ممکن است به این حمله باکتریایی با ارسال سلول‌های سفید برای مبارزه با عفونت واکنش نشان دهد. درنهایت درنتیجه عفونت ممکن است آبسه در دندان تشکیل شود. در واقع آبسه یک کیسه حاوی چرک است که به خاطر عفونت باکتریایی ایجاد می‌گردد.
  • سوزش معده. بیماری رفلکس اسیدی (GERD) یا سوزش معده یکی دیگر از دلایل ایجاد پوسیدگی دندان است. این بیماری می‌تواند باعث شود اسید معده به دهان جریان یافته (رفلکس معده) و به مینای دندان آسیب وارد کند. به‌این‌ترتیب در نتیجه قرار گرفتن دندان‌ها در معرض اسید معده، آسیب‌های جدی به دندان‌ها وارد می‌شود. درصورتی‌که دندان‌پزشک تشخیص دهد علت از بین رفتن مینای دندان رفلکس معده است، احتمالاً شما را به یک پزشک متخصص برای تشخیص علت مشکل و درمان آن معرفی خواهد کرد.

علائم و نشانه‌های پوسیدگی دندان


علائم و نشانه‌های پوسیدگی دندان در بین افراد متفاوت می‌باشد و این علائم بستگی به شدت مشکل و محل ایجاد آن دارد. هنگامی‌که پوسیدگی در مراحل اولیه تشکیل باشد، ممکن است فرد با هیچ علائمی در این رابطه مواجه نشود. به‌هرحال با بزرگ‌تر شدن پوسیدگی، احتمالاً علائم و نشانه‌های زیر در فرد بیمار مشاهده خواهد شد:

عوارض احتمالی قابل مشاهده در هنگام ایجاد پوسیدگی دندان به شرح زیر هستند:

  • درد
  • تشکیل آبسه
  • مشاهده چرک در اطراف دندان به‌خصوص زمانی که به لثه‌ها فشار وارد می‌شود
  • شکستگی دندان
  • ایجاد مشکل برای جویدن غذا
  • جابه‌جا شدن دندان‌های دائمی پس از افتادن زودتر از موعد دندان‌های شیری

هنگامی‌که پوسیدگی و کرم‌خوردگی دندان‌ها به مراحل پیشرفته خود برسند، بیمار ممکن است با علائم و نشانه‌های زیر روبرو شود:

  • درد و ناراحتی در طول روز که باعث ایجاد اختلال در انجام فعالیت‌های روزمره می‌شود
  • کاهش وزن یا مشکلات تغذیه درنتیجه درد یا مشکلات مربوط به خوردن یا جویدن غذا
  • از دست دادن دندان که می‌تواند بر ظاهر فرد و اعتمادبه‌نفس وی تأثیر منفی داشته باشد
  • در موارد نادر، تشکیل آبسه دندان می‌تواند باعث ایجاد مشکلات جدی یا عفونت‌های مرگ‌آور برای فرد بیمار شود.

چه زمان لازم است با دندان‌پزشک ملاقات شود؟


شما ممکن است از ایجاد پوسیدگی در دندان‌های خود مطلع نباشید. به همین خاطر لازم است حتی در زمانی که به نظر دندان‌های سالم دارید، به‌طور منظم برای معاینه و تمیز کردن دندان‌ها به مطب دندان‌پزشک مراجعه کنید. به‌هرحال، اگر با درد دندان یا درد در ناحیه دهان خود مواجه شدید، در اسرع وقت می‌بایست به مطب دندان‌پزشک مراجعه نمایید.

معاینه و تشخیص


دندان‌پزشک معمولاً پوسیدگی دندان را به‌سادگی با استفاده از روش‌های زیر تشخیص می‌دهد:

  • سؤال از بیمار درباره درد و حساسیت دندان
  • معاینه وضعیت دهان و دندان‌های بیمار
  • استفاده از ابزارهای خاص دندان‌پزشکی برای معاینه نواحی نرم دندان
  • مشاهده عکس رادیولوژی که می‌تواند محل پوسیدگی و اندازه آن را مشخص کند

علاوه بر این دندان‌پزشک می‌تواند به شما درباره نوع پوسیدگی ایجادشده توضیح دهد. سه نوع اصلی پوسیدگی عبارت‌اند از: پوسیدگی سطح دندان، پوسیدگی مینای دندان، و پوسیدگی ریشه دندان

روش‌های درمان


روش درمان پوسیدگی دندان به‌شدت مشکل و شرایط خاص بیمار بستگی دارد. روش‌های درمان قابل استفاده در این رابطه به شرح زیر هستند:

  • فلوراید درمانی: درصورتی‌که ایجاد پوسیدگی در مراحل اولیه آن قرار داشته باشد، احتمالاً فلوراید درمانی می‌تواند به بازیابی مینای دندان و رفع پوسیدگی کمک کند. این روش‌ها از مقدار بیشتری فلوراید در مقایسه با سطح آن در آب لوله‌کشی شهری، خمیردندان‌ها و دهان‌شویه‌ها استفاده می‌کنند. فلوراید لازم برای این درمان ممکن است به‌صورت مایع، ژل، کف یا سایر موارد مانند آن وجود داشته باشد. دندان‌پزشک این ماده را بر روی دندان‌های شما قرار می‌دهد یا یک سینی مخصوص را با این ماده پر می‌کند. درنهایت این سینی بر روی دندان‌های بیمار قرار داده می‌شود. هر جلسه درمان با این روش فقط به چند دقیقه زمان نیاز دارد.
  • پر کردن دندان: پر کردن یا ترمیم دندان یکی از روش‌های اصلی برای توقف فرآیند پوسیدگی در مراحل اولیه از بین رفتن مینای دندان است. پرکردگی دندان از مواد مختلف ساخته می‌شود که شامل رزین کامپوزیت به رنگ دندان، پرسلاین، یا ترکیبی از چند ماده مختلف می‌باشد. درصورتی‌که از آمالگام نقره برای پر کردن دندان استفاده شود، مقدار کمی فلز جیوه در پرکردگی وجود دارد.

5

  • روکش دندان: درصورتی‌که فرد دچار پوسیدگی شدید یا از بین رفتن بخش زیادی از دندان خود شده باشد، ممکن است نیاز به روکش برای دندان وی وجود داشته باشد. روکش یک پوشش سفارشی ساخته شده برای بیمار است که می‌تواند کل سطح عاج دندان را بپوشاند. به این منظور دندان‌پزشک تمام نواحی دارای پوسیدگی را پاک کرده و دندان شمارا به‌دقت تراش می‌دهد تا از قرارگیری مناسب روکش بر روی آن مطمئن شود. روکش دندان ممکن است از طلا، پرسلاین، رزین، آلیاژ فلز و پرسلاین یا سایر فلزات ساخته شود.

6

  • عصب‌کشی و درمان ریشه: هنگامی‌که پوسیدگی به لایه داخلی دندان (پالپ) برسد، ممکن است فرد نیاز به عصب‌کشی و درمان ریشه پیدا کند. از این روش برای ترمیم و نجات دادن دندان‌هایی که به‌شدت آسیب‌دیده یا دچار عفونت شده استفاده می‌شود. به‌این‌ترتیب بخش آسیب‌دیده ناحیه پالپ خارج شده، داروهای لازم در کانال ریشه برای تمیز نگه داشتن آن قرار گرفته و درنهایت ناحیه پالپ با پرکردگی پوشانده می‌شود.

7

  • کشیدن دندان: دندان‌هایی که درنتیجه پوسیدگی به‌شدت آسیب‌دیده و قابل بازیابی نباشند، می‌بایست کشیده شوند. به‌هرحال کشیدن دندان‌ها باعث می‌شود محل آن‌ها بر روی فک خالی‌شده و سایر دندان‌ها تمایل به حرکت به سمت فضای خالی جهت پر کردن آن پیدا کنند. به همین خاطر در صورت امکان بهتر است از پل یا ایمپلنت برای جایگزینی دندان‌های کشیده شده در دهان استفاده شود.

پیشگیری


رعایت مناسب بهداشت دهان و دندان می‌تواند از ایجاد پوسیدگی و کرم‌خوردگی دندان پیشگیری کند. در ادامه چند نکته برای پیشگیری از پوسیدگی دندان ارائه‌شده است. علاوه بر این شما می‌توانید از دندان‌پزشک درباره بهترین روش برای پیشگیری از ایجاد پوسیدگی با توجه به شرایط خود سؤال نمایید.

  • دندان‌های خود را با خمیردندان حاوی فلوراید پس از صرف غذا یا نوشیدنی مسواک بزنید. حداقل دو بار در روز و در بهترین حالت پس از هر بار صرف غذا از خمیردندان حاوی فلوراید برای مسواک زدن استفاده کنید. به‌منظور تمیز کردن فضای بین دندان‌ها، نخ دندان بکشید یا از سایر ابزارهای موجود در بازار به این منظور استفاده نمایید. درصورتی‌که نمی‌توانید پس از غذا خوردن دندان‌های خود را مسواک بزنید، حداقل دهان خود را با آب بشویید.
  • از دهان‌شویه استفاده کنید. درصورتی‌که دندان‌پزشک احساس کند شما در معرض ریسک بالای ایجاد پوسیدگی هستید، احتمالاً پیشنهاد خواهد کرد از دهان‌شویه حاوی فلوراید استفاده نمایید.
  • به‌طور منظم با دندان‌پزشک خود ملاقات کنید. از خدمات حرفه‌ای تمیز کردن دندان و معاینات منظم استفاده کنید تا به‌این‌ترتیب از ایجاد پوسیدگی جلوگیری کرده یا هرگونه مشکل ایجادشده را در مراحل اولیه شناسایی و درمان نمایید. به این منظور دندان‌پزشک می‌تواند به شما یک جدول زمان‌بندی مناسب با توجه به شرایط موجود پیشنهاد دهد.
  • از مصرف زیاد تنقلات یا میان وعده خودداری کنید. هنگامی‌که به جای آب نوشیدنی‌های شیرین یا گازدار مصرف می‌کنید، به باکتری‌های دهان خود کمک می‌کنید اسید بیشتری برای تخریب مینای دندان شما ترشح نمایند. همچنین اگر به‌طور منظم در طول روز تنقلات یا نوشیدنی‌های نامناسب مصرف کنید، دندان‌های شما به‌طور دائم تحت حمله باکتری‌ها خواهند بود.
  • از مواد غذایی مناسب برای سلامت دندان‌ها در رژیم غذایی خود استفاده کنید. بعضی از مواد غذایی و نوشیدنی‌ها برای دندان‌ها بهتر هستند. به‌این‌ترتیب لازم است از مصرف مواد غذایی مثل چیپس، کلوچه یا شیرینی که به دندان‌ها چسبیده یا در فضای بین دندان‌ها برای مدت طولانی گیر می‌افتند، خودداری شود یا بلافاصله پس از مصرف این مواد غذایی دندان‌ها مسواک زده شوند. به‌هرحال، مصرف مواد غذایی مثل میوه‌ها و سبزیجات تازه می‌توانند سطح ترشح بزاق در دهان را افزایش دهند و مصرف قهوه و چای تلخ و نیز آدامس بدون شکر می‌تواند به پاک کردن ذرات غذا از روی دندان‌ها کمک مؤثر نماید.
  • از فلوراید درمانی استفاده کنید. دندان‌پزشک ممکن است به شما توصیه کند از فلوراید درمانی به‌طور منظم استفاده کنید. فلوراید درمانی به‌طور خاص زمانی لازم است که در آب آشامیدنی یا سایر مواد غذایی مصرفی شما به مقدار کافی فلوراید وجود نداشته باشد.
  • استفاده از درمان‌های آنتی باکتریال. درصورتی‌که شما به خاطر شرایطی مثل ابتلا به بیماری‌های خاص مستعد پوسیدگی دندان هستید، دندان‌پزشک ممکن است به شما توصیه کند از دهان‌شویه‌های آنتی باکتریال یا سایر درمان‌های مانند آن به‌منظور جلوگیری از حمله باکتری‌ها به دندان‌ها و پیشگیری از پوسیدگی استفاده نمایید.